Circulaire economie
Hoe kan ik het toepassen?

Het circulair model uiteengezet

  • OpdrachtgeverOntwikkelingsmaatschappij Het Spoor B.V.
  • ProjectteamProjectteam
  • Projectomschrijving

In het welbekende circulaire model van Ellen McArthur wordt er gesproken over twee cycli: de biologische en de technische cyclus. Hoe moet je als leek dit model nu lezen en nog belangrijker: hoe kan jij in je rol als bijvoorbeeld opdrachtgever of projectmanager zelf het verschil maken op weg richting de circulaire (r)evolutie?

Biologische cyclus

Laten we starten met het eerste wiel: de biologische cyclus. Deze cyclus start met het ‘oogsten’ van natuurlijke hernieuwbare materialen die vervolgens door producenten bewerkt worden tot producten. Vervolgens worden deze producten door verschillende distributeurs en verkoopkanalen op de markt gebracht. Belangrijk uitgangspunt in deze cyclus is dat wanneer deze producten worden weggegooid het afval van deze producten uiteindelijk weer als voedingsbron ingezet wordt voor het produceren van nieuwe materialen en producten. Denk bijvoorbeeld aan het op koffieprut opkweken van oesterzwammen (RotterZwam) of bouwgerelateerd: onbewerkt afvalhout versnipperen, zodat het kan composteren. Het zal de grond verrijken zodat er voedsel of nieuwe bomen op kunnen groeien die uiteindelijk weer hout produceren. Nog mooier is het volledig kunnen hergebruiken van materialen. Bijvoorbeeld houten constructies en kozijnen uit slooppanden die eenvoudig gedemonteerd kunnen worden om opnieuw ingezet te worden bij nieuwe projecten.

Bij een volledig gesloten biologische kringloop gaan er nagenoeg geen natuurlijke grondstoffen verloren bij de ‘take, make, use en waste fase’ van deze materialen.

Uiteraard kan niet al het natuurlijke afval hergebruikt worden. Een deel zal in de biovergistingsinstallatie belanden ten behoeve van de productie van biogas, maar er zal ook altijd nog een deel overblijven wat uiteindelijk in de verbrandingsovens verdwijnt. In het ideale plaatje levert de biologische kringloop in ieder geval dusdanig veel voedingstof op zodat er een steeds hogere productie van natuurlijke materialen mogelijk wordt. Zeer wenselijk gezien onze toenemende consumptie en wereldbevolking van 7 miljard nu naar 9 à 10 miljard in 2050.

Circulaire economieTechnische cyclus

De technische cyclus start met het delven van (niet hernieuwbare) grondstoffen. Deze grondstoffen worden bewerkt tot producten die vervolgens op de markt gebracht worden om te worden ‘geconsumeerd’. Na afloop van de gebruiksfase -en deze fase bereiken producten steeds sneller- wordt het betreffende artikel weggegooid. De keuze is vervolgens: gaan we het afvalproduct ‘upcyclen’ of ‘downcyclen’ wat niet anders wil zeggen: benutten we de kwaliteiten van het afvalmateriaal hoogwaardig of laten we de kwaliteit van het materiaal verder afnemen. We onderscheiden in de technische cyclus dan ook de volgende stromingen (in volgorde van upcycling richting downcycling): onderhoud, re-use, refurbishing en recycling. Volgens ingenieursbureau ReUse wordt slechts 3% gerecycled in de bouw, dus hier is nog een hele weg te gaan.

Afvalmateriaal wat niet in deze technische stromingen kan worden opgenomen beland uiteindelijk in de verbrandingsoven of wordt gestort, waarmee de grondstof definitief niet meer tot onze beschikking staat.


Stromingen

In het ideale geval wordt met onderhoud of een ‘re-use’ toepassing de levenscyclus verlengd. Denk bijvoorbeeld aan een kantoorgebouw dat zodanig goed wordt onderhouden, zodat het niet leeg komt te staan, maar weer wordt verhuurd aan een nieuwe gebruiker. Een ander voorbeeld: een gebruikte kantoorstoel die door de leverancier terug wordt genomen en weer direct wordt ingezet bij een andere klant. Philips kent bijvoorbeeld ‘circular lighting’. Is re-use niet mogelijk, dan kan er worden gekeken naar het ‘refurbishen’ oftewel hoogwaardig reviseren van producten. Denk bijvoorbeeld aan de gerefurbished iphones en imacs van Apple. Komt het materiaal hier niet voor in aanmerking dan mogelijk wel voor recycling. Het product wordt gedemonteerd, de niet-bruikbare onderdelen belanden alsnog in de afvalbak en de bruikbare onderdelen worden bijvoorbeeld geshredderd en omgesmolten tot nieuwe producten. Is recycling niet mogelijk, dan beland het product zoals gezegd in de verbrandingsoven of wordt het gestort en is de grondstof definitief verdwenen.

Eigen verantwoordelijkheid

Wetenschappelijk is onze grondstofschaarste, groeiende consumptie, wereldbevolking en drastische klimaatverandering bewezen. Als overheid, ondernemer en burger hebben wij als nooit tevoren een grote verantwoordelijkheid in de keuzes die wij vanaf nu gaan maken. Earth Overshoot day vond dit jaar al in juli plaats. Dit was de datum dat wij dit jaar collectief meer van de aarde vroegen dan dat zij in één jaar kan opbrengen. Simpeler gezegd: momenteel verbruiken wij nagenoeg twee aardbollen in één jaar tijd. Volgens Professor dr. ir. Jan Rotmans hebben we nog slechts 20 jaar over om het roer drastisch om te gooien. De transitie van een lineaire naar een circulaire economie is hierbij onontkoombaar.

Dus opdrachtgever, architect, ontwikkelaar, projectmanager en inkoper: durf jij je eigen activiteiten eens tegen het licht van het circulaire model aan te houden?